Günümüzde şirketler, markalar ve çeşitli işletmeler ürün ve hizmetlerini tanıtmak için telefon mesajları, e-posta, mobil uygulama bildirimleri ve benzeri dijital iletişim kanallarından yararlanmaktadır. Ancak tüketicilerin telefonlarına veya elektronik posta adreslerine gönderilen her reklam mesajı hukuken sınırsız değildir.
Özellikle kişinin açıkça talep etmediği halde sürekli reklam mesajları alması, günlük yaşamda sık karşılaşılan sorunlardan biridir. “Reklam mesajı göndermek yasak mı?”, “İzinsiz SMS göndermek suç mudur?” veya “Reklam mesajlarını nasıl durdurabilirim?” gibi sorular bu nedenle oldukça sık gündeme gelmektedir.
Türkiye’de ticari elektronik iletilere ilişkin özel düzenlemeler bulunmaktadır. Bu düzenlemeler kapsamında ticari ileti gönderen işletmelerin belirli yükümlülüklere uyması, alıcıların ise ticari iletileri reddetme hakkına sahip olması öngörülmektedir.
Ticari Elektronik İleti Nedir?
Ticari elektronik ileti, genel olarak ticari amaçlarla gönderilen ve bir ürün, hizmet veya işletmenin tanıtımını, pazarlanmasını ya da satışını amaçlayan elektronik iletişim araçlarını ifade eder.
SMS, e-posta ve benzeri elektronik iletişim yöntemleri bu kapsamda değerlendirilebilir. Bir işletmenin yeni ürününü tanıtması, kampanya duyurması, indirim fırsatı sunması veya müşteriyi yeniden alışveriş yapmaya yönlendirmesi amacıyla gönderilen mesajlar ticari elektronik ileti niteliğinde olabilir.
Ancak her elektronik mesajın ticari ileti olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Mesajın içeriği, gönderilme amacı ve taraflar arasındaki ilişki bu noktada önem taşır.
Reklam Mesajı Göndermek İçin İzin Gerekir mi?
Ticari elektronik ileti gönderiminde temel prensip, alıcının önceden onayının alınmasıdır. Ticari ileti göndermek isteyen hizmet sağlayıcıların ilgili mevzuatta öngörülen yükümlülüklere uyması gerekir.
Bu nedenle bir işletmenin kişilerin telefon numaralarını veya e-posta adreslerini herhangi bir şekilde elde etmiş olması, bu bilgileri sınırsız biçimde reklam amacıyla kullanabileceği anlamına gelmez.
Örneğin bir kişinin bir internet sitesine üye olurken telefon numarasını paylaşması, her durumda bu numaraya sınırsız reklam mesajı gönderilebileceği anlamına gelmeyebilir. Verinin hangi amaçla toplandığı ve iletişim için verilen onayın kapsamı önem taşır.
İzinsiz Reklam SMS’i Göndermek Yasak mı?
Kişinin onayı bulunmadan gönderilen ticari elektronik iletiler bakımından mevzuatta çeşitli sınırlamalar bulunmaktadır.
Özellikle ticari amaçla SMS gönderen işletmelerin, iletişim izni ve alıcının reddetme hakkı gibi konularda belirlenen kurallara uyması gerekir.
Bununla birlikte ticari elektronik ileti bakımından her olayda aynı değerlendirme yapılmaz. Mesajın niteliği, gönderici ile alıcı arasındaki ilişki ve daha önce verilmiş bir onayın bulunup bulunmadığı gibi hususlar önemlidir.
Daha Önce İzin Verilen Reklam Mesajları İstenmiyorsa Ne Yapılabilir?
Bir kişi daha önce reklam mesajı almak için onay vermiş olsa dahi bu durum sonsuza kadar ileti almak zorunda olduğu anlamına gelmez.
Alıcı, ticari elektronik ileti gönderilmesini reddetme hakkına sahiptir. Ret bildiriminin ardından ilgili iletişim kanalının mevzuata uygun şekilde kullanılmasına son verilmesi gerekir.
Bu nedenle daha önce onay verilmiş olması, kişinin daha sonra bu onayı geri çekmesine engel değildir.
Reklam Mesajlarını Reddetme Hakkı
Ticari elektronik ileti alan kişilerin en önemli haklarından biri, bu iletileri almayı reddedebilmesidir.
SMS yoluyla gönderilen ticari mesajlarda çoğu zaman mesajın sonunda iletişim izninin kaldırılmasına yönelik bir seçenek sunulmaktadır. E-posta gönderimlerinde de benzer şekilde abonelikten çıkma veya iletişim tercihlerini değiştirme seçenekleri bulunabilir.
Kişinin ret bildiriminde bulunmasına rağmen aynı işletme tarafından reklam mesajlarının gönderilmeye devam etmesi, ayrıca hukuki ve idari sonuçların gündeme gelmesine neden olabilir.
Ret Talebinden Sonra Reklam Mesajı Gönderilebilir mi?
Kural olarak alıcının ticari elektronik ileti almayı reddettiğini bildirmesinden sonra bu talebin dikkate alınması gerekir.
Ret bildiriminden sonra sistemlerin güncellenmemesi, farklı iletişim kanallarından mesaj gönderilmeye devam edilmesi veya kişinin açıkça iletişim istemediğini belirtmesine rağmen reklam içeriklerinin sürdürülmesi hukuki açıdan sorun oluşturabilir.
Özellikle çok sayıda mesajın gönderilmesi durumunda, alıcının iletişim özgürlüğünü ve kişisel alanını etkileyen bir durum ortaya çıkabilir.
Reklam Mesajlarında Gönderici Bilgisi Bulunmalı mı?
Ticari elektronik ileti gönderilirken mesajın kim tarafından gönderildiğinin anlaşılabilir olması önemlidir.
Alıcı, kendisine ulaşan ticari mesajın hangi işletme veya kişi tarafından gönderildiğini anlayabilmelidir. Göndericinin belirsiz olduğu veya alıcının iletiyi kimin gönderdiğini tespit etmesini zorlaştıran uygulamalar hukuki açıdan çeşitli sorunlara neden olabilir.
Bu nedenle ticari ileti gönderen işletmelerin yalnızca mesajın içeriğine değil, gönderim şekline ve mevzuatta öngörülen diğer yükümlülüklere de dikkat etmesi gerekir.
Reklam Mesajları Kişisel Verilerin Korunmasıyla İlgili midir?
Reklam mesajları yalnızca ticari elektronik ileti mevzuatı açısından değil, kişisel verilerin korunması bakımından da değerlendirilebilir.
Telefon numarası ve e-posta adresi gibi bilgiler belirli koşullarda kişisel veri niteliğindedir. Bu bilgilerin elde edilmesi, saklanması ve reklam amacıyla kullanılması sırasında kişisel verilerin korunmasına ilişkin kuralların da dikkate alınması gerekir.
Örneğin bir kişinin telefon numarasının hangi amaçla toplandığı ile daha sonra hangi amaçla kullanıldığı arasında hukuki açıdan önemli bir bağlantı bulunabilir.
Bu nedenle işletmelerin müşteri verilerini toplarken ve reklam faaliyetlerinde kullanırken yalnızca ileti gönderme kurallarını değil, kişisel verilerin korunmasına ilişkin yükümlülüklerini de göz önünde bulundurması gerekir.
Reklam Mesajı Gönderen Şirket Hangi Yükümlülüklere Uymalıdır?
Ticari elektronik ileti gönderen işletmelerin, ilgili mevzuatta belirlenen kurallara uygun hareket etmesi gerekir.
Bunlar arasında alıcıların iletişim tercihlerinin dikkate alınması, gerekli onayların alınması, gönderici bilgilerinin belirli şartlara uygun şekilde sunulması ve ret taleplerinin işleme alınması gibi yükümlülükler bulunmaktadır.
Ayrıca işletmelerin ticari ileti gönderim süreçlerini kayıt ve sistem altyapıları açısından da mevzuata uygun şekilde yürütmesi önem taşır.
Şikâyet Edilmeden Önce Mesajların Saklanması Önemli midir?
İzinsiz veya istenmeyen reklam mesajları alan kişilerin, özellikle hukuki ya da idari bir başvuru yapmayı düşünmeleri hâlinde mesajları silmeden önce kayıt altına almaları faydalı olabilir.
Mesajın ekran görüntüsü, gönderici bilgisi, tarih ve saat bilgisi, mesajın içeriği ve varsa ret seçeneği gibi unsurlar saklanabilir.
Aynı işletmeden birden fazla mesaj geliyorsa bunların tarih sırasıyla muhafaza edilmesi, iletişim yoğunluğunun ortaya konulması bakımından da önem taşıyabilir.
İstenmeyen Reklam Mesajları Nereye Şikâyet Edilebilir?
Ticari elektronik iletilere ilişkin düzenlemeler kapsamında, haklarının ihlal edildiğini düşünen kişilerin başvurabileceği idari yollar bulunmaktadır.
Özellikle izinsiz gönderim yapıldığını, ret talebinin dikkate alınmadığını veya ticari ileti gönderiminde mevzuata aykırı uygulamalar bulunduğunu düşünen kişiler, olayın niteliğine göre ilgili idari mercilere başvurabilir.
Başvuru yapılmadan önce hangi işletmenin mesaj gönderdiğinin, mesajın ne zaman gönderildiğinin ve daha önce iletişim izninin bulunup bulunmadığının belirlenmesi önemlidir.
Reklam Mesajı Gönderen İşletmeye Ceza Verilir mi?
Ticari elektronik ileti kurallarına aykırı davranılması hâlinde, olayın niteliğine göre idari yaptırımlar uygulanması söz konusu olabilir.
Yaptırımın uygulanıp uygulanmayacağı ve uygulanacak yaptırımın kapsamı, ihlalin niteliğine ve ilgili mevzuatta düzenlenen şartlara göre belirlenir.
Bu nedenle “Her reklam mesajı için doğrudan ceza kesilir” şeklinde genel bir değerlendirme yapmak doğru değildir. Somut olayın özellikleri ve ihlalin niteliği önem taşımaktadır.
Reklam Mesajları ile Bilgilendirme Mesajları Aynı mıdır?
Her mesajın reklam mesajı olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.
Örneğin bir bankanın müşterisine gerçekleştirdiği işlem hakkında bilgi vermesi, bir kargo şirketinin siparişin teslimat durumunu bildirmesi veya bir platformun kullanıcının gerçekleştirdiği işlemle ilgili teknik bir bildirim göndermesi, niteliği itibarıyla reklam mesajından farklı olabilir.
Bununla birlikte bilgilendirme amacıyla gönderilen bir mesajın aynı zamanda ürün veya hizmet tanıtımı içermesi durumunda hukuki değerlendirme değişebilir.
Bu nedenle bir mesajın başlığından ziyade içeriği ve gönderilme amacı dikkate alınmalıdır.
Reklam Mesajı Nedeniyle Hak Talep Edilebilir mi?
İzinsiz ticari elektronik ileti gönderilmesi, olayın özelliklerine göre farklı hukuki ve idari yolların gündeme gelmesine neden olabilir.
Özellikle kişinin açıkça ileti almak istemediğini bildirmesine rağmen mesajların devam etmesi, çok sayıda ileti gönderilmesi veya kişisel verilerin hukuka aykırı şekilde kullanılması gibi durumlarda ilgili mevzuat kapsamında çeşitli başvuru imkânları değerlendirilebilir.
Ancak her istenmeyen mesajın otomatik olarak tazminat hakkı doğurduğu söylenemez. Somut olayın koşullarının ve uğranıldığı ileri sürülen zararın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Reklam Mesajı Alan Kişiler Nelere Dikkat Etmelidir?
İstenmeyen reklam mesajlarıyla karşılaşan kişilerin öncelikle mesajları gönderen işletmeyi ve mesajın içeriğini kontrol etmesi faydalı olacaktır.
Daha sonra;
- Mesajın ekran görüntüsünü almak,
- Gönderici bilgilerini saklamak,
- Mesajın tarih ve saatini kaydetmek,
- Varsa iletişim ret seçeneğini kullanmak,
- Daha önce verilmiş iletişim izinlerini kontrol etmek,
- Ret talebine rağmen mesaj gönderilmeye devam ediyorsa bunu belgelemek
ileride yapılabilecek başvurular açısından faydalı olabilir.
Özellikle bir işletmenin ret talebine rağmen ileti göndermeye devam ettiği düşünülüyorsa, daha önce yapılan ret bildiriminin ne zaman ve hangi kanaldan gerçekleştirildiğinin ortaya konulabilmesi önem taşır.
Reklam mesajlarının hukuka uygunluğu; mesajın niteliği, göndericinin kim olduğu, daha önce verilmiş bir iletişim onayının bulunup bulunmadığı, ret hakkının kullanılıp kullanılmadığı ve kişisel verilerin nasıl işlendiği gibi farklı unsurlara göre değerlendirilir. Bu nedenle izinsiz veya istenmeyen reklam mesajlarıyla karşılaşan ya da ticari elektronik ileti gönderim süreçlerinin hukuki durumunu öğrenmek isteyen kişiler, Altındağ Hukuk Bürosu‘nun iletişim kanalları üzerinden hukuki destek ve değerlendirme talebinde bulunabilirler.
